Artykuł Staw Rožmberk

Powierzchnia katastralna stawu wynosi 647 ha. Powierzchnia zalewu przy normalnym stanie wody wynosi 489 ha; różnica pozwala na retencję w przypadku wysokiego poziomu wody. Objętość zatrzymanej wody wynosi 6,3 mln m³. Maksymalna głębokość sięga 10 m.

Rožmberk jest największym pod względem powierzchni stawem nie tylko w Czechach, ale i na świecie (przyjmując, że pod pojęciem stawu rozumiemy obiekt stworzony ręką człowieka i wyposażony w tamy, umożliwiający napełnianie i spuszczanie wody, wykorzystywany przede wszystkim do hodowli ryb).

Historia stawu Rožmberk rozpoczęła się w 1584 roku. Wtedy to genialny regent dóbr rožmberskich, Jakub Krčín z Jelčan i Sedlčan, rozpoczął bezprecedensowy projekt budowlany. Cel był jasny: ujarzmić nieprzewidywalną rzekę Lužnice i stworzyć gigantyczny zbiornik wodny do hodowli ryb.

Budowa trwała do 1590 roku i każdego dnia pracowało przy niej nawet 800 osób. Bez koparek, bez nowoczesnej technologii – jedynie z łopatami, kołami i siodłami końskimi. Krčín spotkał się z ogromną presją i drwinami, że taka praca nie wytrzyma. Zaufał jednak swojej intuicji i kalkulacjom.

To dzieło, łączące renesansową inżynierię, siły natury i spokój południowych Czech, przetrwało z pewnymi modyfikacjami do dziś. Staw był kiedyś jeszcze większy niż obecnie. Szacuje się, że jego powierzchnia wynosi 1000–1060 ha.

To, co czyni Rožmberk unikatem technicznym, to przede wszystkim jego zapora. Jej parametry zadziwiają nawet po ponad 400 latach: ma 2355 metrów długości, 55–60 metrów szerokości u podstawy, do 12 metrów w koronie i 11 metrów wysokości. Obsadzona jest wiekowymi dębami, których korzenie tworzą niewidzialną sieć wzmacniającą całą laną konstrukcję.
Ścieżka wzdłuż zapory, pod koronami starych dębów, to jedna z najpiękniejszych tras w regionie. Oferuje niesamowite widoki na taflę wody, która zlewa się z niebem na horyzoncie. Gaj dębów turzycowych ze względu na swoją unikatowość należy do chronionych pomników przyrody w Czechach.

Na zachodnim krańcu zapory znajduje się Muzeum Rybołówstwa, które powstało w 2025 roku we współpracy z Liceum Ogólnokształcącym Rybołówstwa i Gospodarki Wodnej w Trzeboniu. W muzeum można poznać historię hodowli ryb i inne ciekawostki z nią związane.

Poniżej zapory, u ujścia rzeki Lužnice, od 1922 r. działa mała elektrownia wodna z dwiema turbinami Francisa o mocy 240 kW. Elektrownia jest wyjątkowa ze względu na swoje położenie tuż przy zbiorniku wodnym, który służy do hodowli ryb, dlatego wlot wyposażono w kraty, aby zapobiec ucieczce ryb.

Podczas katastrofalnej powodzi w 2002 roku potężna zapora Rožmberk przetrwała burzę, ratując Pragę i inne miasta przed jeszcze większymi zniszczeniami. Pojemność retencyjna stawu jest ogromna – może on pomieścić miliony metrów sześciennych dodatkowej wody na krótki czas.

Około 400 metrów od muzeum, na kamiennym cokole na tamie, stoi metalowy krucyfiks. Na cokole wyryto trzy splecione ze sobą karpie. Pomnik upamiętnia wydarzenie z 1846 roku, kiedy jeden z kłusowników zginął w starciu między strażnikami rybackimi a kłusownikami. Według raportu medycznego, zmarł z powodu niewydolności serca, ale ludzie nadal obwiniają rybaka za jego śmierć. Do dziś mówi się: „Tutaj kłusownik zginął za trzy karpie”.